Liệu ASEAN có thể tự làm chủ “điệu nhảy” của mình trong cuộc xung đột Mỹ – Trung?

Cuộc tranh giành quyền thống trị Đông Nam Á của Mỹ và Trung là tâm điểm tại vòng họp gần đây do ASEAN tổ chức. Khi cuộc đối đầu ở Biển Đông nóng lên và áp lực gia tăng buộc các quốc gia Đông Nam Á phải chọn bên, họ đã tăng nhịp độ của cái mà cựu đại sứ Singapore Bilahari Kausikan gọi là “vũ điệu ngoại giao” bản năng của ASEAN liên quan đến khả năng “cân bằng, phòng ngừa và xoay vòng”. Các thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á sẽ cần phải nhanh chân để thoát khỏi tình thế khó xử này.

Thứ nhất, các nước này không muốn mạo hiểm trở thành con rối cho một trong hai cường quốc, như đã xảy ra trong Chiến tranh Lạnh. Tại các cuộc họp gần đây, Ngoại trưởng Malaysia Hishammuddin Hussein cho biết, “Đông Nam Á dự định sẽ tiếp tục làm chủ vận mệnh của chính mình”.

Thứ hai, họ không muốn đánh mất vai trò trung tâm tập thể trong việc quản lý an ninh khu vực. Hơn nữa, lợi ích quốc gia cá nhân của họ khiến việc lựa chọn giữa Mỹ và Trung Quốc trở nên khó khăn. Trong khi nhiều nước có thể ủng hộ Mỹ về mặt tư tưởng và mong muốn sự bảo vệ an ninh của Mỹ, nhưng hiện vẫn có những lý do kinh tế và địa chính trị lâu dài khiến họ không muốn đối đầu với Trung Quốc – ngay cả khi có sự hậu thuẫn của Mỹ.

Vấn đề đối với các nước Đông Nam Á là đây chỉ là khúc dạo đầu cho những gì sắp tới. Mỹ và Trung Quốc coi cuộc cạnh tranh là một cuộc đấu tranh có thắng có thua và không ai muốn thua cuộc. Thật vậy, Mỹ, khi kêu gọi các giá trị chung và tham gia mặt trận chống Trung Quốc, về cơ bản nói rằng “bạn ở bên chúng tôi hay chống lại chúng tôi” và họ có khung thời gian ngắn hơn nhiều so với Trung Quốc để đưa ra đánh giá đó.

Cho đến nay, Trung Quốc và Mỹ đã chơi tương đối tốt. Nhưng cuộc tranh giành quyền thống trị khu vực này sẽ trở nên công khai và khó chịu hơn – đặc biệt là trong thời gian sắp tới cuộc bầu cử tổng thống Mỹ.

Mỹ đã thống trị Đông Nam Á kể từ khi Thế chiến II kết thúc bằng cả quyền lực cứng và mềm. Trong khi sức mạnh cứng của họ vẫn chiếm ưu thế và thậm chí đang phát triển, sức mạnh mềm của họ đã suy giảm.

Nhưng ngay cả trong lĩnh vực này, Trung Quốc đang đạt được những bước tiến nhanh chóng và bóng ma lờ mờ về sự thống trị cuối cùng của họ trong khu vực có thể khiến một số quốc gia châu Á phải lựa chọn giữa hai nước. Tuyên bố của các ngoại trưởng Malaysia và lãnh đạo Indonesia trên thực tế của ASEAN cho thấy rằng họ nhận ra những nguy cơ.

Vì vậy, điệu nhảy đang bắt đầu một cách nghiêm túc. Một số người như cựu đại sứ Singapore Kausikan hy vọng rằng tính đa cực của khu vực “tạo ra cơ hội để theo đuổi lợi ích của chính chúng ta vì nó mở rộng không gian và cơ hội để hành động”. Ông nói rằng các quốc gia phải có sự thông minh, can đảm và nhanh nhẹn để nhận ra và sử dụng quyền tự quyết của họ.

Mặc dù Nga có thể đóng một vai trò như vậy, nhưng không có dấu hiệu nào cho thấy các nước Đông Nam Á đang muốn lôi kéo Nga hoặc Nga sẽ sẵn long nhảy vào. Ấn Độ không có khả năng được Trung Quốc chấp nhận, do hai nước đang cạnh tranh ngày càng tăng. Tùy chọn đa cực này chỉ tồn tại trên lý thuyết.

Các quốc gia đang tự bảo vệ sự đoàn kết và vai trò trung tâm của mình – và họ đang cố gắng làm như vậy. Các ngoại trưởng ASEAN đã phản ứng với tuyên bố ngày 13 tháng 7 của Ngoại trưởng Mỹ Pompeo bằng cách tái khẳng định ý định duy trì Đông Nam Á là “một khu vực hòa bình, an ninh, trung lập và ổn định”.

Tuy nhiên, sẽ cần nhiều nỗ lực đoàn kết hơn. Các rạn nứt đã xuất hiện trong ASEAN, Campuchia ủng hộ Trung Quốc và Việt Nam phản đối điều đó. Với sự thất bại của ASEAN trong việc quản lý xung đột ở Campuchia, Myanmar và bây giờ là Biển Đông, có rất ít lý do để mong đợi các quốc gia Đông Nam Á “cân bằng, phòng ngừa và hợp tác” đủ để ngăn chặn tình trạng mất đoàn kết và bất hợp lý trong các vấn đề an ninh khu vực.

Hoàng Na

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *